50 สำนวนไทยที่ใช้บ่อย พร้อมความหมายเข้าใจง่าย
สวัสดีครับนักเรียนทุกคน ในบทความนี้ ผมได้รวบรวมและคัดเลือกสำนวนไทยที่สำคัญและนักเรียนจะได้ยินหรือพบเห็นกันบ่อยที่สุดมา 50 สำนวน การรู้จักสำนวนเหล่านี้เปรียบเสมือนการมีเครื่องมือสื่อสารชั้นดี ที่จะช่วยให้นักเรียนสามารถเข้าใจความหมายแฝงในการสนทนา และสามารถเลือกใช้ถ้อยคำเพื่อสื่อความหมายได้อย่างสละสลวยและคมคายมากยิ่งขึ้นครับ
สำหรับนักเรียนที่ต้องการทบทวนความรู้พื้นฐานว่าสำนวนแตกต่างจากสุภาษิตและคำพังเพยอย่างไร สามารถกลับไปอ่านได้ที่บทความหลักเรื่อง สำนวนไทย คืออะไร นะครับ
สำนวนไทยเบื้องต้นตามระดับชั้น
ก่อนจะไปดูรายการทั้งหมด เรามาดูตัวอย่างสำนวนที่มักพบเจอในบทเรียนตามระดับชั้นประถมศึกษากันก่อน เพื่อเป็นการปูพื้นฐานครับ
สำนวนไทย ป.3
- กระต่ายตื่นตูม หมายถึง อาการตื่นตกใจในเรื่องเล็กน้อยโดยยังไม่ได้ไตร่ตรองให้ดีเสียก่อน
- ขวานผ่าซาก หมายถึง การพูดจาตรงไปตรงมามากเกินไป ไม่เกรงใจว่าใครจะรู้สึกอย่างไร
- ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด หมายถึง มีความรู้ในทางทฤษฎีมาก แต่ไม่สามารถนำมาปฏิบัติหรือแก้ปัญหาให้ตนเองได้
สำนวนไทย ป.4
- ม้าดีดกะโหลก หมายถึง กิริยาท่าทางไม่เรียบร้อย กระโดกกระเดก (มักใช้กับผู้หญิง)
- มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ หมายถึง คนที่ไม่ยอมช่วยทำงานแล้วยังขัดขวางให้งานล่าช้าไปอีก
- ลิงหลอกเจ้า หมายถึง ทำตัวเรียบร้อยน่ารักเฉพาะตอนอยู่ต่อหน้าผู้ใหญ่ แต่พอลับหลังก็กลับไปซุกซนเหมือนเดิม
สำนวนไทย ป.5
- กินบนเรือน ขี้รดบนหลังคา หมายถึง คนเนรคุณ ไม่รู้จักบุญคุณของผู้ที่มีพระคุณ คอยสร้างความเดือดร้อนให้
- ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง หมายถึง คนเราจะดูดีขึ้นได้ต้องรู้จักการปรุงโฉมหรือแต่งตัวให้เหมาะสม
- เข็นครกขึ้นภูเขา หมายถึง การทำงานที่ยากลำบากอย่างยิ่งยวด ต้องใช้ความเพียรพยายามมหาศาลจึงจะสำเร็จ
สำนวนไทย ป.6
- ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ หมายถึง ต่างฝ่ายต่างรู้ความลับหรือจุดอ่อนของกันและกัน
- น้ำขึ้นให้รีบตัก หมายถึง เมื่อมีโอกาสดี ๆ เข้ามาในชีวิต ควรรีบใช้โอกาสนั้นให้เป็นประโยชน์
- ช้างตายทั้งตัวเอาใบบัวมาปิด หมายถึง ความผิดหรือเรื่องราวใหญ่โตที่คนรู้กันทั่วแล้ว ย่อมไม่สามารถปิดบังได้มิด
50 สำนวนไทยที่คัดเลือกมาแล้วว่าใช้บ่อย
- กงเกวียนกำเกวียน หมายถึง เวรกรรมย่อมตามสนองผู้กระทำ เหมือนล้อเกวียนที่หมุนตามรอยกันไป
- กบในกะลา หมายถึง ผู้มีความรู้และประสบการณ์จำกัด แต่คิดว่าตนเองรอบรู้แล้ว
- กัดก้อนเกลือกิน หมายถึง การใช้ชีวิตอย่างอดทนในสภาวะที่ยากจนข้นแค้น
- ก้างขวางคอ หมายถึง ผู้ที่คอยขัดขวางไม่ให้ผู้อื่นได้รับผลประโยชน์หรือความสะดวก
- กินปูนร้อนท้อง หมายถึง ผู้ที่ทำความผิดไว้แล้วแสดงอาการมีพิรุธออกมาเอง
- เกลือจิ้มเกลือ หมายถึง การโต้ตอบกันด้วยเล่ห์เหลี่ยมที่ทันกัน ไม่มีใครยอมเสียเปรียบใคร
- แกว่งเท้าหาเสี้ยน หมายถึง การอยู่ดี ๆ ไม่ว่าดี กลับไปหาเรื่องเดือดร้อนใส่ตัว
- ขมิ้นกับปูน หมายถึง คนสองคนที่ไม่ถูกกันอย่างรุนแรง มักทะเลาะกันเสมอเมื่อพบหน้า
- ขิงก็รา ข่าก็แรง หมายถึง ต่างฝ่ายต่างมีอารมณ์ร้อนหรือจัดจ้านไม่ยอมลดละให้กัน
- ไข่ในหิน หมายถึง สิ่งของหรือบุคคลที่ต้องคอยดูแลทะนุถนอมเป็นอย่างดี
- ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก หมายถึง การทำงานใหญ่ ต้องยอมลงทุนหรือเสียสละสิ่งเล็กน้อยเพื่อให้งานสำเร็จ
- งมเข็มในมหาสมุทร หมายถึง การค้นหาสิ่งที่ยากจะหาเจอได้ แทบไม่มีโอกาสสำเร็จ
- งอมพระราม หมายถึง การได้รับความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส
- งูกินหาง หมายถึง เรื่องราวที่เกี่ยวโยงกันเป็นทอด ๆ วนเวียนหาจุดจบไม่ได้
- จับปลาสองมือ หมายถึง การทำสองสิ่งสำคัญพร้อม ๆ กัน ซึ่งเสี่ยงที่จะล้มเหลวทั้งสองอย่าง
- จุดไต้ตำตอ หมายถึง การพูดหรือทำสิ่งใดไปกระทบโดนเจ้าของเรื่องโดยไม่ตั้งใจ
- ชักน้ำเข้าลึก ชักศึกเข้าบ้าน หมายถึง การนำศัตรูหรือเรื่องเดือดร้อนเข้ามาสู่พวกพ้องของตนเอง
- ชักหน้าไม่ถึงหลัง หมายถึง การมีรายได้ไม่เพียงพอกับรายจ่ายในแต่ละเดือน
- ช้า ๆ ได้พร้าสองเล่มงาม หมายถึง การทำงานอย่างค่อยเป็นค่อยไป รอบคอบ จะได้ผลงานที่ดี
- ได้คืบจะเอาศอก หมายถึง ความโลภ เมื่อได้สิ่งหนึ่งแล้วก็ยังต้องการให้มากขึ้นไปอีก
- ตกกระไดพลอยโจน หมายถึง การจำใจต้องเข้าไปมีส่วนร่วมในเหตุการณ์โดยไม่มีทางเลี่ยง
- น้ำซึมบ่อทราย หมายถึง สิ่งที่มีรายได้หรือผลประโยชน์เข้ามาเรื่อย ๆ ไม่ขาดสาย
- ผีซ้ำด้ำพลอย หมายถึง การที่โชคร้ายอยู่แล้ว ยังมีเรื่องร้ายอื่น ๆ เข้ามาซ้ำเติมอีก
- พายเรือในอ่าง หมายถึง การคิด พูด หรือทำสิ่งใดวนเวียนอยู่ที่เดิม ไม่เกิดความก้าวหน้า
- มากหมอมากความ หมายถึง เมื่อมีคนจำนวนมากเข้ามาเกี่ยวข้อง ก็ยิ่งมีความคิดเห็นที่แตกต่างกันมากจนหาข้อสรุปได้ยาก
- ละเลงขนมเบื้องด้วยปาก หมายถึง คนที่เก่งแต่พูด วางแผนงานอย่างสวยหรู แต่พอให้ลงมือทำกลับทำไม่ได้
- ลิ้นสองแฉก หมายถึง คนที่พูดจาไม่อยู่กับร่องกับรอย กลับกลอกเพื่อประโยชน์ของตน
- เล่นกับหมา หมาเลียปาก หมายถึง การลดตัวลงไปคลุกคลีกับคนที่ไม่รู้จักกาลเทศะ จนอาจถูกลามปามได้
- วัวหายล้อมคอก หมายถึง เรื่องเลวร้ายเกิดขึ้นแล้วจึงค่อยคิดหาทางป้องกันในภายหลัง
- เส้นผมบังภูเขา หมายถึง เรื่องง่าย ๆ ที่มองข้ามไป ทำให้คิดว่าเป็นเรื่องยาก
- หนีเสือปะจระเข้ หมายถึง การหนีจากอันตรายอย่างหนึ่ง แต่กลับไปเจออันตรายที่ร้ายแรงกว่า
- หมาสองราง หมายถึง คนที่ทำตัวฝักใฝ่เข้าด้วยทั้ง 2 ฝ่ายที่เป็นศัตรูกัน เพื่อหวังประโยชน์
- หมาเห่าใบตองแห้ง หมายถึง คนที่เก่งแต่ส่งเสียงดังหรือข่มขู่ แต่ไม่กล้าทำจริง
- หมูเขาจะหามเอาคานเข้าไปสอด หมายถึง การเข้าไปขัดขวางผลประโยชน์หรือเรื่องที่คนอื่นกำลังจะทำสำเร็จอยู่แล้ว
- หาเหาใส่หัว หมายถึง การรนหาเรื่องเดือดร้อนหรือความรำคาญมาใส่ตนโดยใช่เหตุ
- เหยียบเรือสองแคม หมายถึง การทำทีเข้าด้วยทั้ง 2 ฝ่ายที่ไม่ถูกกัน เพื่อหวังประโยชน์ส่วนตน
- อดเปรี้ยวไว้กินหวาน หมายถึง การยอมลำบากในวันนี้เพื่อความสุขสบายในวันข้างหน้า
- เอาเลือดกับปู หมายถึง การบีบบังคับหรือเรียกร้องผลประโยชน์จากผู้ที่ไม่มีสิ่งใดจะให้ได้
- เอากุ้งฝอยไปตกปลากะพง หมายถึง การลงทุนเพียงเล็กน้อยแต่หวังผลตอบแทนที่ยิ่งใหญ่เกินตัว
- เอามะพร้าวห้าวไปขายสวน หมายถึง การแสดงความรู้กับผู้ที่รู้เรื่องนั้นดีกว่าตนเอง
- เอาไม้ซีกไปงัดไม้ซุง หมายถึง การคัดค้านหรือต่อสู้กับผู้มีอำนาจหรืออิทธิพลมากกว่า ซึ่งไม่มีทางชนะ
- สีซอให้ควายฟัง หมายถึง การสั่งสอนหรือแนะนำคนที่ไม่มีความสามารถที่จะเข้าใจ ทำให้เสียเวลาเปล่า
- ขี่ช้างจับตั๊กแตน หมายถึง การลงทุนลงแรงอย่างมหาศาลเพื่อทำสิ่งเล็กน้อย ซึ่งไม่คุ้มค่ากัน
- ขวานผ่าซาก หมายถึง การพูดจาตรงไปตรงมาเกินไปโดยไม่เกรงใจผู้ฟัง
- ไก่อ่อน หมายถึง ผู้ที่ยังขาดประสบการณ์ ไม่มีความชำนาญในเรื่องนั้น ๆ
- ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ หมายถึง ต่างฝ่ายต่างรู้ความลับหรือจุดอ่อนของกันและกัน
- น้ำขึ้นให้รีบตัก หมายถึง เมื่อมีโอกาสดีเข้ามา ควรรีบคว้าไว้หรือรีบลงมือทำ
- ช้างตายทั้งตัวเอาใบบัวมาปิด หมายถึง ความผิดร้ายแรงที่ทุกคนรู้กันทั่วแล้ว ไม่สามารถปิดบังได้
- ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด หมายถึง มีความรู้มาก แต่ไม่สามารถนำมาใช้แก้ปัญหาให้ตนเองได้
- มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ หมายถึง คนที่ไม่ช่วยทำงานแล้วยังคอยขัดขวางทำให้งานล่าช้า
สำนวนไทยทั้ง 50 คำนี้ ถือเป็นพื้นฐานสำคัญที่นักเรียนควรจดจำและทำความเข้าใจ เพราะไม่เพียงแต่จะปรากฏในข้อสอบหรือบทเรียนวิชาภาษาไทยเท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการสื่อสารในชีวิตจริงอีกด้วย การฝึกสังเกตและนำไปใช้อย่างถูกต้อง จะทำให้นักเรียนเป็นผู้ที่มีทักษะทางภาษาที่ยอดเยี่ยมครับ
