ภาพประกอบที่มาของสำนวนไทย
ที่มาของสำนวนไทย

สวัสดีครับ นักเรียนทุกคน ผมขอนำเสนอเนื้อหาเรื่อง สำนวนไทย เพื่อให้เข้าใจว่าทำไมสำนวนแต่ละคำจึงเกิดขึ้น และจะนำไปใช้ได้อย่างไร สำนวนหลายคำมีที่มาจากสิ่งรอบตัว วัฒนธรรม ประเพณี ศาสนา วรรณคดี และศิลปะ การเรียนรู้ที่มาเหล่านี้ช่วยให้เราใช้ภาษาได้สละสลวยและถูกต้องยิ่งขึ้น

การแบ่งกลุ่มที่มาของสำนวนไทย (สรุปสั้น ๆ)

  1. ธรรมชาติ - มาจากพืช สัตว์ หรือปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ เช่น ตื่นแต่ไก่โห่ หมายถึง ตื่นเช้ามาก ๆ
  2. วิถีชีวิต - มาจากการดำรงชีวิตแบบดั้งเดิม เช่น ชุบมือเปิบ หมายถึง ฉวยโอกาสเอาประโยชน์
  3. สังคมและประเพณี - มาจากการทำกิจกรรมร่วมกัน เช่น ทำนาบนหลังคน หมายถึง ขูดรีดผู้อื่น
  4. ศาสนาและความเชื่อ - มาจากพิธีกรรมและความเชื่อ เช่น ปิดทองหลังพระ หมายถึง ทำความดีโดยไม่หวังชื่อเสียง
  5. ศิลปะและมหรสพ - มาจากการแสดง เช่น ชักใย หมายถึง บงการอยู่เบื้องหลัง
  6. วรรณคดีและนิทาน - มาจากเรื่องราวในวรรณคดี เช่น ชักแม่น้ำทั้งห้า หมายถึง พูดจาหว่านล้อม

ตัวอย่างขยายความตามหมวด

1. มาจากธรรมชาติ

สำนวน ที่มา ความหมาย
ตื่นแต่ไก่โห่ ไก่ขันในยามเช้ามืด ตื่นเช้ามาก ๆ
กาฝาก พืชที่เกาะกินต้นไม้อื่น พึ่งพิงผู้อื่นโดยไม่ให้คุณค่า
ติดร่างแห การติดแหเมื่อชาวประมงวางแห พลอยเดือดร้อนเพราะคนอื่น

2. มาจากวิถีชีวิต

สำนวน ที่มา ความหมาย
ชุบมือเปิบ ชุบน้ำล้างมือก่อนกิน แล้วเปิบข้าว ฉวยกินหรือฉวยผลประโยชน์โดยไม่เสียสละ
ก้นหม้อไม่ทันดำ หม้อหุงข้าวยังใหม่ยังไม่ดำ ความสัมพันธ์ที่ยังอยู่ได้ไม่นาน

3. มาจากสังคม ประเพณี และศาสนา

สำนวน ที่มา ความหมาย
ปิดทองหลังพระ การปิดทองที่ด้านหลังพระพุทธรูปซึ่งไม่ค่อยเห็น ทำความดีเงียบ ๆ โดยไม่หวังชื่อเสียง
กรวดน้ำคว่ำขัน พิธีกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศล ตัดขาดความสัมพันธ์

4. มาจากวรรณคดีและนิทาน

สำนวน ที่มา ความหมาย
ชักแม่น้ำทั้งห้า มหาเวสสันดรชาดก พูดจาหว่านล้อม ยกเหตุผลต่าง ๆ มาอ้าง
ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง เรื่องอิเหนา ชี้ว่าผู้อื่นผิด แต่ตนเองก็ทำเช่นกัน

เคล็ดลับการจดจำสำนวนสำหรับนักเรียน

  • แบ่งสำนวนตามแหล่งที่มา (ธรรมชาติ, วิถีชีวิต, ประเพณี ฯลฯ) จะช่วยให้จำได้เป็นกลุ่ม
  • ทำตัวอย่างประโยคสั้น ๆ ที่ใช้สำนวนจริง เช่น “เขาชอบชุบมือเปิบ เวลาแจกของ”
  • เชื่อมภาพกับสำนวน - วาดภาพเล็ก ๆ ประกอบแต่ละสำนวน จะช่วยให้จดจำดีขึ้น
  • ฝึกใช้สำนวนในการเล่าเรื่องสั้น ๆ กับเพื่อนหรือครู

แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม

หากต้องการอ่านรายละเอียดหรือบทความเพิ่มเติม สามารถดูหน้า pillar ของหัวข้อนี้ได้ที่ WordyGuru - สำนวนไทย เพื่อศึกษาต่อในเชิงลึก


หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้นักเรียนเข้าใจ ที่มาของสำนวนไทย มากขึ้นนะครับ ผมแนะนำให้ลองจดบันทึก สร้างประโยคตัวอย่าง และฝึกใช้สำนวนในการพูดหรือเขียนบ้างเป็นประจำ จะช่วยให้จำและใช้ได้อย่างมั่นใจ

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: สำนวนกับสุภาษิตต่างกันอย่างไร?
ตอบ: สำนวนมักเป็นวลีที่ใช้กันในภาษาพูดหรือเขียนเพื่อสื่อความหมายเปรียบเทียบ ส่วนสุภาษิตมักเป็นประโยคสั้น ๆ ที่ให้ข้อคิดหรือคำสอน เช่น “น้ำขึ้นให้รีบตัก”
ถาม: จะรู้ได้อย่างไรว่าสำนวนมาจากวัฒนธรรมหรือวรรณคดี?
ตอบ: สำนวนที่มีการอ้างอิงชัดเจนถึงเรื่องเล่าหรือบทละคร เช่น มีตัวละครหรือเหตุการณ์จากวรรณคดี ส่วนสำนวนจากวัฒนธรรมมักเกี่ยวกับการทำงาน ประเพณี หรือเครื่องมือในชีวิตประจำวัน
ถาม: เด็กประถมควรเริ่มเรียนสำนวนแบบไหนก่อน?
ตอบ: ควรเริ่มจากสำนวนที่มาจากธรรมชาติและวิถีชีวิตที่เห็นได้รอบตัว เพราะเข้าใจง่ายและเชื่อมโยงกับประสบการณ์ของเด็ก
ชอบเนื้อหาชุดนี้ กดให้คะแนน 5 ดาวกับเราได้เลยจ้า