สวัสดีครับ นักเรียนทุกคน ผมขอนำเสนอเนื้อหาเรื่อง สำนวนไทย เพื่อให้เข้าใจว่าทำไมสำนวนแต่ละคำจึงเกิดขึ้น และจะนำไปใช้ได้อย่างไร สำนวนหลายคำมีที่มาจากสิ่งรอบตัว วัฒนธรรม ประเพณี ศาสนา วรรณคดี และศิลปะ การเรียนรู้ที่มาเหล่านี้ช่วยให้เราใช้ภาษาได้สละสลวยและถูกต้องยิ่งขึ้น
การแบ่งกลุ่มที่มาของสำนวนไทย (สรุปสั้น ๆ)
- ธรรมชาติ - มาจากพืช สัตว์ หรือปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ เช่น ตื่นแต่ไก่โห่ หมายถึง ตื่นเช้ามาก ๆ
- วิถีชีวิต - มาจากการดำรงชีวิตแบบดั้งเดิม เช่น ชุบมือเปิบ หมายถึง ฉวยโอกาสเอาประโยชน์
- สังคมและประเพณี - มาจากการทำกิจกรรมร่วมกัน เช่น ทำนาบนหลังคน หมายถึง ขูดรีดผู้อื่น
- ศาสนาและความเชื่อ - มาจากพิธีกรรมและความเชื่อ เช่น ปิดทองหลังพระ หมายถึง ทำความดีโดยไม่หวังชื่อเสียง
- ศิลปะและมหรสพ - มาจากการแสดง เช่น ชักใย หมายถึง บงการอยู่เบื้องหลัง
- วรรณคดีและนิทาน - มาจากเรื่องราวในวรรณคดี เช่น ชักแม่น้ำทั้งห้า หมายถึง พูดจาหว่านล้อม
ตัวอย่างขยายความตามหมวด
1. มาจากธรรมชาติ
| สำนวน |
ที่มา |
ความหมาย |
| ตื่นแต่ไก่โห่ |
ไก่ขันในยามเช้ามืด |
ตื่นเช้ามาก ๆ |
| กาฝาก |
พืชที่เกาะกินต้นไม้อื่น |
พึ่งพิงผู้อื่นโดยไม่ให้คุณค่า |
| ติดร่างแห |
การติดแหเมื่อชาวประมงวางแห |
พลอยเดือดร้อนเพราะคนอื่น |
2. มาจากวิถีชีวิต
| สำนวน |
ที่มา |
ความหมาย |
| ชุบมือเปิบ |
ชุบน้ำล้างมือก่อนกิน แล้วเปิบข้าว |
ฉวยกินหรือฉวยผลประโยชน์โดยไม่เสียสละ |
| ก้นหม้อไม่ทันดำ |
หม้อหุงข้าวยังใหม่ยังไม่ดำ |
ความสัมพันธ์ที่ยังอยู่ได้ไม่นาน |
3. มาจากสังคม ประเพณี และศาสนา
| สำนวน |
ที่มา |
ความหมาย |
| ปิดทองหลังพระ |
การปิดทองที่ด้านหลังพระพุทธรูปซึ่งไม่ค่อยเห็น |
ทำความดีเงียบ ๆ โดยไม่หวังชื่อเสียง |
| กรวดน้ำคว่ำขัน |
พิธีกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศล |
ตัดขาดความสัมพันธ์ |
4. มาจากวรรณคดีและนิทาน
| สำนวน |
ที่มา |
ความหมาย |
| ชักแม่น้ำทั้งห้า |
มหาเวสสันดรชาดก |
พูดจาหว่านล้อม ยกเหตุผลต่าง ๆ มาอ้าง |
| ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง |
เรื่องอิเหนา |
ชี้ว่าผู้อื่นผิด แต่ตนเองก็ทำเช่นกัน |
เคล็ดลับการจดจำสำนวนสำหรับนักเรียน
- แบ่งสำนวนตามแหล่งที่มา (ธรรมชาติ, วิถีชีวิต, ประเพณี ฯลฯ) จะช่วยให้จำได้เป็นกลุ่ม
- ทำตัวอย่างประโยคสั้น ๆ ที่ใช้สำนวนจริง เช่น “เขาชอบชุบมือเปิบ เวลาแจกของ”
- เชื่อมภาพกับสำนวน - วาดภาพเล็ก ๆ ประกอบแต่ละสำนวน จะช่วยให้จดจำดีขึ้น
- ฝึกใช้สำนวนในการเล่าเรื่องสั้น ๆ กับเพื่อนหรือครู
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
หากต้องการอ่านรายละเอียดหรือบทความเพิ่มเติม สามารถดูหน้า pillar ของหัวข้อนี้ได้ที่ WordyGuru - สำนวนไทย เพื่อศึกษาต่อในเชิงลึก
หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้นักเรียนเข้าใจ ที่มาของสำนวนไทย มากขึ้นนะครับ ผมแนะนำให้ลองจดบันทึก สร้างประโยคตัวอย่าง และฝึกใช้สำนวนในการพูดหรือเขียนบ้างเป็นประจำ จะช่วยให้จำและใช้ได้อย่างมั่นใจ