คำไวพจน์ คืออะไร
ภาษาไทยเป็นภาษาที่มีความงดงาม ละเอียดอ่อน และมีคลังคำศัพท์จำนวนมาก หนึ่งในลักษณะเด่นที่สะท้อนความร่ำรวยทางภาษานี้ได้ชัดเจนที่สุด คือ คำไวพจน์ ซึ่งช่วยให้ผู้ใช้ภาษาเลือกถ้อยคำที่มีความหมายเดียวกันมาใช้ได้หลากหลายตามบริบท ทำให้การสื่อสารมีความสละสลวย มีระดับ และไม่ซ้ำซาก
บทความนี้ผมตั้งใจเรียบเรียงให้เป็น เนื้อหาหลัก เกี่ยวกับคำไวพจน์ ครอบคลุมตั้งแต่ความหมาย ความสำคัญ หลักการใช้ ความแตกต่างจากคำพ้องประเภทอื่น ไปจนถึง คลังคำไวพจน์ขนาดใหญ่ แยกตามหมวดหมู่ เพื่อให้นักเรียนและผู้สนใจสามารถใช้เป็นแหล่งอ้างอิงได้ครบในหน้าเดียว
คำไวพจน์ คืออะไร?
คำไวพจน์ (อ่านว่า ไว-พด) คือ คำที่เขียนและออกเสียงต่างกัน แต่มี ความหมายเหมือนกันหรือใกล้เคียงกันมาก จนสามารถใช้แทนกันได้ในบางบริบท คำไวพจน์จึงมักถูกเรียกว่า คำพ้องความ หรือ คำพ้องความหมาย
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ให้ความหมายไว้ว่า “คำที่เขียนต่างกันแต่มีความหมายเหมือนกันหรือใกล้เคียงกันมาก เช่น มนุษย์ กับ คน, บ้าน กับ เรือน, ป่า กับ ดง เรียกอีกอย่างว่า คำพ้องความ”
รากศัพท์ของคำว่า คำไวพจน์ มาจากภาษาบาลีคำว่า “เววจน” หมายถึง คำหลายคำที่กล่าวถึงสิ่งเดียวกัน ซึ่งสะท้อนแนวคิดเรื่องความหลากหลายทางภาษาได้อย่างชัดเจน
ความสำคัญของคำไวพจน์
คำไวพจน์มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการเรียนภาษาไทย โดยเฉพาะในระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา ดังนี้
- ทำให้ภาษาไพเราะและไม่ซ้ำ: ลดการใช้คำเดิมซ้ำ ๆ ในย่อหน้าเดียวกัน
- ช่วยให้งานเขียนมีระดับ: สามารถเลือกใช้คำให้เหมาะกับภาษาเขียน ภาษาพูด หรือภาษากวี
- เข้าใจวรรณคดีได้ดีขึ้น: วรรณคดีไทยนิยมใช้คำไวพจน์จำนวนมาก
- จำเป็นต่อการสอบ: มักออกสอบทั้งในรูปแบบเลือกคำตอบ เติมคำ และอธิบายความหมาย
- เพิ่มคลังคำศัพท์: ทำให้สื่อสารได้หลากหลายและแม่นยำยิ่งขึ้น
คำไวพจน์ แตกต่างจากคำพ้องประเภทอื่นอย่างไร
| ประเภทคำ | ลักษณะสำคัญ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| คำไวพจน์ | ความหมายเหมือนกัน รูปและเสียงต่างกัน | น้ำ: วารี, ชล, นที |
| คำพ้องรูป | รูปเขียนเหมือนกัน แต่เสียงและความหมายต่าง | เพลา (เวลา / แกนล้อ) |
| คำพ้องเสียง | เสียงเหมือนกัน แต่รูปและความหมายต่าง | จันทร์ / จันทน์ / จรรย์ |
หลักการใช้คำไวพจน์ให้ถูกต้อง
- ดูบริบท: แยกให้ออกว่าเป็นภาษาพูด ภาษาเขียน หรือภาษาวรรณคดี
- คำนึงถึงระดับภาษา: เช่น คำราชาศัพท์ คำสุภาพ และคำสามัญ
- เข้าใจความหมายแฝง: แม้ความหมายหลักเหมือนกัน แต่ความรู้สึกต่างกัน
- ใช้เท่าที่เหมาะสม: ไม่ควรใช้คำยากติดต่อกันมากเกินไป
คลังคำไวพจน์ (รวมตามหมวดหมู่)
หมวดธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
พระอาทิตย์: ตะวัน, สุริยะ, สุริยา, สุริยัน, ทินกร, ทิพากร, ภาณุ, ภาสกร, รวี, รพิ, อังศุมาลี, อาภากร, อหัสกร
พระจันทร์: เดือน, แข, ศศิ, ศศิธร, บุหลัน, โสม, นิศากร, นิศานาถ, รัชนีกร, วิธู, มาส
ท้องฟ้า: นภา, เวหา, เวหาสน์, อัมพร, คัคนานต์, ทิฆัมพร, โพยม, อากาศ
ดวงดาว: ดารา, ดาริกา, ตารา, ดารากร, ผกาย, ฤกษ์
น้ำ: วารี, ชล, ชลาลัย, ชลธาร, ชลธี, คงคา, อุทก, อุทกธารา, นที, สาคร, สมุทร, สินธุ์, อรรณพ, หรรณพ, ชลาศัย, อัมพุ
แม่น้ำ: นที, ธารา, สินธุ์, ชลธาร, สายชล
ทะเล: สาคร, สมุทร, อรรณพ, หรรณพ, ชลธี
แผ่นดิน: ธรณี, ธรา, ปฐพี, พสุธา, ภูวดล, หล้า, เมทินี, มหี, ภูมิ, ภพ
ภูเขา: คีรี, สิงขร, บรรพต, ภู, ภูผา, ไศล, พนม
ป่า: ไพร, ดง, พง, พนา, อรัญ, อารัณย์, พงพี, พงไพร, พนาลี, พนาวัน, เถื่อน, ชัฏ
ต้นไม้: พฤกษ์, พฤกษา, รุกข์, รุกขา, ตรุ, เฌอ, ทุม
ดอกไม้: บุปผา, บุปผชาติ, บุษบา, ผกา, มาลี, มาลา, สุมาลี, โกสุม, ผกามาศ
ไฟ: อัคคี, อัคนี, เพลิง, เตโช, กาฬ, อานล, พาพก
ลม: วาโย, วายุ, พระพาย, มารุต, สมีรา
ฝน: วัสสา, วัสสะ, เมฆา, พยับเมฆ
หมวดมนุษย์ ครอบครัว และสังคม
คน, มนุษย์: นร, ชน, มนุช, มานุษ, มานพ
ผู้หญิง: สตรี, นารี, กัลยา, กานดา, อนงค์, ยุพา, พธู, วนิดา, บังอร, สายสมร
ผู้ชาย: บุรุษ, นร, ปุริสะ, ชาย, บพิตร
เด็ก: กุมาร, กุมารี, เด็กน้อย, เยาวชน
พ่อ: บิดา, ชนก, บิตุรงค์, ปิตา
แม่: มารดา, ชนนี, มาตุ, มาตา
เพื่อน: สหาย, มิตร, เกลอ, เสี่ยว
ครู: อาจารย์, ครูบา, บูรพาจารย์
ศัตรู: อริ, ข้าศึก, ปรปักษ์, ไพรี, เวรี, อมิตร
เมือง, ประเทศ: นคร, นครา, บุรี, ธานี, กรุง, รัฐ, แว่นแคว้น
พระเจ้าแผ่นดิน: ราชา, ราชัน, กษัตริย์, นฤบดี, นเรศ, นรินทร์, ภูบดี, บดินทร์
หมวดสัตว์
ช้าง: คช, กุญชร, คชา, หัตถี, หัสดิน, สาร, วารณ, ไอยรา
ม้า: อัศว, อาชา, พาชี, สินธพ, หัย
วัว: โค, พฤษภ, อุสภ, คาวี
ควาย: กระบือ, มหิงสา, กาสร
สิงโต: ราชสีห์, ไกรสร, สีหะ
เสือ: พยัคฆ์, พยัคฆา, ศารทูล
ปลา: มัจฉา, มัจฉาชาติ, มัตสยา, มีน, ชลจร
นก: ปักษา, ปักษี, สกุณา, สกุณี, วิหค, ทวิช
ลิง: วานร, กระบี่, วอก, กบิล
งู, พญานาค: นาค, นาคา, ภุชงค์, อุรค, ผณี, นาคินทร์
หมวดกริยาและการกระทำ
พูด: กล่าว, เจรจา, สนทนา, พจนา, ปราศรัย, เปรย
ดู: เห็น, มอง, แล, ทัศนา, เพ่ง, ทอดพระเนตร
ไป: จร, จรลี, ยาตรา, ดำเนิน, คลาไคล, เสด็จ
กิน: รับประทาน, บริโภค, เปิบ, เจี๊ยะ, ฉัน, เสวย
ตาย: ล่วงลับ, มรณะ, สิ้นใจ, ถึงแก่กรรม, วายชนม์
หมวดอารมณ์และคุณลักษณะ
ใจ: หทัย, กมล, มโน, ฤทัย, ดวงใจ
ดีใจ: ยินดี, ปรีดา, โสมนัส, เปรมปรีดิ์, เกษม
เสียใจ: โศก, โศกา, เศร้า, ทุกข์, ระทม
โกรธ: กริ้ว, พิโรธ, ขัดเคือง, ฉุนเฉียว
สวยงาม: โสภา, อำไพ, วิไล, วิจิตร, ประไพ, พริ้ง, ลาวัณย์
ฉลาด: ปรีชา, เชาวน์, ญาณ, ไหวพริบ
หมวดเบ็ดเตล็ดที่ออกสอบบ่อย
คำพูด: วจี, วาจา, พจน์, วัจนะ
ปัญญา, ความรู้: ญาณ, ธี, ปรีชา, ภูมิ
นักปราชญ์: บัณฑิต, เมธี, ธีระ, ปราชญ์
สงคราม: ศึก, รณ, ยุทธ, ยุทธนา
กลางคืน: ราตรี, รัชนี, นิศา, ยาม
เทคนิคการจำคำไวพจน์ สำหรับนักเรียน
- จำเป็นกลุ่ม เช่น ธรรมชาติ คน สัตว์
- เชื่อมกับวรรณคดีหรือบทกลอนที่คุ้นเคย
- ทำบัตรคำ (flashcards)
- ฝึกแต่งประโยคโดยเปลี่ยนคำไวพจน์
- ฝึกทำแบบฝึกหัด
- ทำแบบทดสอบ ทบทวน
คำไวพจน์ ออกสอบอย่างไรบ่อยที่สุด
- ถามหาคำไวพจน์ของคำที่กำหนด
- เลือกคำที่ไม่ใช่คำไวพจน์
- เติมคำให้เหมาะกับบริบท
- อธิบายความแตกต่างของคำที่ใกล้เคียงกัน
นักเรียนสามารถศึกษาคลังคำเพิ่มเติมได้ที่ หมวดคำไวพจน์ ซึ่งจัดเรียงเป็นหมวดหมู่และอัปเดตอย่างต่อเนื่อง
บทสรุป
คำไวพจน์คือหัวใจสำคัญของความงดงามในภาษาไทย ไม่ใช่เพียงสิ่งที่ต้องท่องจำเพื่อการสอบ แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยยกระดับการอ่าน การเขียน และการสื่อสารให้มีคุณภาพมากขึ้น หากนักเรียนเข้าใจหลักการและฝึกใช้คำไวพจน์อย่างถูกต้อง จะสามารถใช้ภาษาไทยได้อย่างมั่นใจและมีชั้นเชิงยิ่งขึ้น
ดาวน์โหลด PDF รวมคำไวพจน์ยอดนิยม
สำหรับใครที่อยากได้คำไวพจน์ ในรูปแบบไฟล์ PDF สามารถกดที่ปุ่มดาวน์โหลดได้เลย ฟรี ๆ
